Verðtryggð lán

Verðtrygging hefur þann tilgang að halda verðgildi lánsins stöðugu yfir lánstímann. Ef verðlag hækkar þarf fleiri krónur til að kaupa sömu vörur og þjónustu en áður fyrr. Verðtryggð lán eru tengd vísitölu neysluverðs. Vísitalan mælir breytingar á almennu verðlagi og er reiknuð í hverjum mánuði af Hagstofu Íslands. Í daglegu tali er hækkun á vísitölu neysluverðs oft kölluð verðbólga. Þegar verðlag hækkar þá hækkar höfuðstóll verðtryggðra lána í takt við vísitöluna.

Tökum dæmi um verðtryggt lán upp á 10 milljónir króna. Ef verðbólga er 5% á ári hækkar lánsupphæðin um 500.000 krónur og verður 10,5 milljónir króna eftir eitt ár, áður en tekið er tillit til afborgana. Þessar 500.000 krónur sem bættust við lánið kallast verðbætur.

Lántakinn er hins vegar að greiða mánaðarlega af láninu á sama tíma. Hluti greiðslunnar fer í vexti og hluti í að greiða niður höfuðstólinn. Ef 300.000 krónur hafa verið greiddar inn á höfuðstólinn á sama tímabili en verðbæturnar eru 500.000 krónur, hækkar höfuðstóllinn um 200.000 krónur.

Ef greiðslan inn á höfuðstólinn er meiri en verðbæturnar lækkar höfuðstóllinn. Lántaki getur einnig greitt aukalega inn á lánið til að vega upp verðbæturnar og lækka höfuðstólinn hraðar. Því lægri sem höfuðstóllinn er, því minni verða framtíðarverðbætur. Lykillinn að því að skilja verðtryggð lán er því að höfuðstóllinn hækkar þegar verðbætur eru meiri en sú upphæð sem greidd er inn á höfuðstólinn.

Vextir á verðtryggðum lánum eru yfirleitt lægri en á óverðtryggðum lánum en það . Það þýðir þó ekki að verðtryggð lán séu ódýrara. Verðtryggð lán hafa því yfirleitt lægri vexti vegna þess að verðbólgan á eftir að koma fram í hækkun á lánsupphæðinni í stað þess að vera eingöngu innifalin í vaxtaprósentunni.

Ein helsta ástæða þess að fólk velur verðtryggð lán er að greiðslubyrði er oft lægri í upphafi. Hluti kostnaðarins vegna verðbólgu kemur síðar fram í hærri höfuðstól í stað þess að vera allur greiddur strax. Þetta veldur því að heildarkostnaður lánsins getur verið mjög hár því það er alltaf verið að fresta greiðslum af höfuðstól og færa þær aftar í tímann sem þýðir að heildarkostnaður verður meiri.

Á móti getur verðbólga valdið því að höfuðstóllinn hækki og greiðslubyrði aukist síðar á lánstímanum. Eftir því sem líður á lánið og lánsupphæðin er greidd niður fer stærri hluti greiðslnanna í að lækka höfuðstólinn. Þegar greiðslur inn á höfuðstólinn verða meiri en verðbæturnar fer höfuðstóllinn að lækka. Munurinn á greiðslum af verðtryggðu láni í upphafi samanborið við í lok lánstímans getur því verið mikill.

Þannig getur verðtryggt lán hækkað í upphafi þrátt fyrir að greitt sé af láninu í hverjum mánuði. Þess vegna er mikilvægt að horfa ekki aðeins á mánaðarlegu greiðsluna heldur einnig á þróun höfuðstólsins.

Eru verðtryggð lán slæm?

Það er ekki hægt að segja að verðtryggð lán séu einfaldlega góð eða slæm. Þau geta hentað vel við ákveðnar aðstæður en mikilvægt er að skilja hvernig þau virka.

Helsti kosturinn er lægri greiðslubyrði í upphafi. Á móti kemur að verðbólga getur hækkað höfuðstólinn og haft áhrif á mánaðargreiðslur síðar og þar með heildarkostnað lánsins.

Þegar verðtryggt lán er metið er því ekki nóg að horfa eingöngu á vaxtaprósentu eða mánaðarlega greiðslu. Einnig þarf að skoða hvernig höfuðstóllinn þróast og gera ráð fyrir áhrifum verðbólgu yfir lánstímann.

Kjarni verðtryggra lána er því einfaldur: lánsupphæðin fylgir verðbólgu.

Þegar verðbólga er mikil aukast verðbætur og höfuðstóllinn getur hækkað þrátt fyrir að greitt sé af láninu. Þegar greiðslur inn á höfuðstólinn verða meiri en verðbæturnar fer lánið að lækka.